Muzeum Górnośląskie w Bytomiu

W związku z pojawianiem się w mediach różnych informacji, związanych z przekazaniem przez Pana  Artura Troncika ponad 200 metalowych zabytków archeologicznych do Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu (są one tu nadal zdeponowane do czasu podjęcia decyzji  przez właściwych terytorialnie czterech Wojewódzkich Konserwatorów Zabytków), ponadto skierowaniem przeze mnie zawiadomienia o domniemaniu popełnienia przestępstwa do Krajowego Zespołu do Walki z Przestępczością Przeciwko Dziedzictwu Narodowemu przy Komendzie Głównej Policji w Warszawie, osobom zainteresowanym udostępniam fragment Aktualizacji do Raportu o systemie ochrony dziedzictwa kulturowego w Polsce po roku 1989, powstały pod redakcją Jacka Purchli, Warszawa2010. Wspomniane opracowanie jest dostępne w pełnej wersji na stronie internetowej Narodowego Instytutu Dziedzictwa w Warszawie (wcześniej: Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków – w skrócie KOBiDZ): LINK , strony 28 i 29.

Dominik Abłamowicz

11.5. Główne zagrożenia dla zabytków archeologicznych.

Działalność rabunkowa, nielegalne poszukiwania zabytków

Istotnym zagrożeniem dla dziedzictwa kulturowego jest działalność rabunkowa i niszczenie stano­wisk archeologicznych przez osoby posługujące się wykrywaczami metali. W Polsce działa kilkadzie­siąt tysięcy tzw. poszukiwaczy skarbów, stale penetrujących wybrane obszary w poszukiwaniu atrak­cyjnych przedmiotów metalowych, w tym monet, militariów i innych zabytków archeologicznych, dla celów kolekcjonerskich i handlowych. Szczególnie narażone na zniszczenie wskutek działalności ,,detektorystów” są miejsca historycznych bitew, obozowisk wojskowych oraz mogiły poległych.

Obserwacje rynku antykwarycznego prowadzona przez KOBiDZ od 2007 r. w ramach programu zapobiegania i zwalczania przestępczości skierowanej przeciwko zabytkom pokazuje skalę zjawiska: w ciągu trzech lat monitoringu największego polskiego portalu internetowego Allegro zarejestrowa­no ponad 2000 aukcji z zabytkami archeologicznymi, które mogły pochodzić z nielegalnych wyko­palisk. Niska świadomość społeczna powoduje akceptację, a nawet generuje rozwój tego procederu. Wymiar sprawiedliwości bagatelizuje znaczenie przestępczości przeciwko dziedzictwu archeologicz­nemu, uznając ją za działanie o niskiej szkodliwości społecznej. Liczba spraw karnych związanych z rabunkiem i niszczeniem stanowisk archeologicznych oraz handlem zabytkami archeologicznymi nie przekracza w skali roku zaledwie kilkunastu, co związane jest z niską wykrywalnością sprawców tych przestępstw.

Bardzo ważnym czynnikiem wpływającym na stan ochrony zabytków archeologicznych jest brak świadomości ich znaczenia jako części dziedzictwa kulturowego, i to zarówno wśród ogółu społe­czeństwa, jak i właścicieli zabytków oraz urzędników. Wyniki badań, nawet tych najbardziej spek­takularnych, nie docierają do szerszego grona odbiorców. W mediach kreowany jest fałszywy obraz archeologii i dziedzictwa, oparty na sensacji i filmowych wyobrażeniach o pracy archeologa. Przed­stawiając przede wszystkim najbardziej efektowne zabytki, media promują XIX-wieczne kolekcjo­nerskie podejście do archeologii.