Działalność naukowa
Zespół Etnografów
Zespół powstał w 1957 roku w Muzeum Górnośląskim w Bytomiu jako swoiste forum wymiany myśli i doświadczeń etnografów pracujących w śląskich placówkach muzealnych. Powstające w latach pięćdziesiątych na Górnym Śląsku liczne muzea a w nich działy etnograficzne były bezpośrednią przyczyną zaistnienia potrzeby bliższych wręcz stałych kontaktów a nawet wsparcia dla nowo zatrudnianych etnografów-muzealników.
Od samego początku organizatorzy ( w tym: prof. Mieczysław Gładysz, doc. Józef Ligęza oraz pracownicy Działu) chcieli uczynić zeń płaszczyznę wielostronnej współpracy, która umożliwiałaby realizację nawet długofalowych zamierzeń dla etnografów pracujących w muzeach ówczesnego województwa katowickiego. Stąd w pierwszych latach istnienia Zespołu skoncentrowano się na pracach przygotowawczych do organizacji Górnośląskiego Parku Etnograficznego typu skansenowskiego, który został posadowiony w Wojewódzkim Parku Kultury i Wypoczynku w Chorzowie. Podejmowano także wiele wspólnych przedsięwzięć jak organizowanie badań terenowych poprzedzających konkursy na ludową wytwórczość: dotyczącą rekwizytów obrzędowych, pamiątek i zabawek, rzeźby i płaskorzeźby. W dalszych latach pewnym zmianom uległa formuła spotkań, które zaczęły odbywać się w różnych placówkach muzealnych rozszerzając się jednocześnie o Opole i Wrocław. Poszczególne muzea przygotowują program zebrania, którym jest najczęściej aktualna prezentacja wystawy, scenariusza , katalogu zbiorów itp., przy czym etnografowie dyskutują nad przedstawionym problemem. Na Muzeum Górnośląskim spoczywa rola organizatora i prowadzącego zebranie w tym sporządzenie protokołu. W ciągu roku odbywają się najczęściej cztery spotkania.
Skoro zatem Zespół Etnografów istnieje od ponad pięćdziesięciu lat to trzeba przyznać, iż pierwotne zamierzenia organizatorów doskonale się sprawdziły.
Polskie Towarzystwo Ludoznawcze
W Dziale Etnografii Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu odbywają się zebrania członków Śląskiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Spotkania w ostatnim czasie ( a takowe odbywają się mniej więcej co sześć tygodni ) poświęcone były przygotowywanej publikacji pod tytułem: „Dziedzictwo kulturowe Górnego Śląska i ziem sąsiednich” pod redakcją naukową prof. dr hab. Barbary Bazielich. Praca składa się z kilkunastu artykułów opracowanych przez członków Śląskiego Oddziału PTL. Wśród artykułów znajdują się między innymi omawiające tradycyjne rolnictwo, rzemiosła, budownictwo, pożywienie, doroczne zwyczaje i obrzędy, wnętrze mieszkalne, pieśni ludowe, zespoły folklorystyczne itp. Publikacja została wstępnie zaakceptowana przez Zarząd Główny PTL, którego siedzibą jest Wrocław i przesłana do recenzentów tomu.
Nieco z historii Śląskiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego.
Zagadnieniami etnograficznymi na terenie województwa Śląskiego zajmuje się Śląski Oddział PTL, zarejestrowany obecnie w Bytomiu. Swoimi korzeniami sięga początków XX wieku, kiedy to w Cieszynie miejscowe środowisko ludoznawców powołało w 1901 roku Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, wzorując się na wcześniejszym Lwowskim powstałym w1895 roku. Ówczesne cele Towarzystwa sformułowane w statucie zakładały badanie ludu polskiego, pisanie o nim, utrzymywanie Muzeum Śląskiego w Cieszynie poprzez pozyskiwanie środków z odczytów, pogadanek, artykułów zamieszczanych w czasopismach i odrębnych wydawnictwach. Niewątpliwą zasługą Towarzystwa było także wydawanie czasopisma pod tytułem ”Zaranie Śląskie” (od 1907 r). Drukowano w nim obok tekstów literackich prace z zakresu historii i historii kultury. Wybuch pierwszej wojny światowej spowodował zaprzestanie działalności Towarzystwa Ludoznawczego.
W okresie międzywojennym, po odzyskaniu niepodległości w stolicy ówczesnego Województwa Śląskiego w Katowicach nie powstało Towarzystwo Ludoznawcze. Działało ono natomiast w dalszym ciągu w Cieszynie. W Katowicach powołano wtedy i zorganizowano profesjonalne instytucje o charakterze naukowym na przykład: Towarzystwo Przyjaciół Nauk na Śląsku, Instytut Śląski, Muzeum Śląskie.
Lata drugiej wojny światowej to również okres w którym zamarło polskie życie naukowe na obszarze Górnego Śląska. Dopiero rok 1945 daje możliwość, na krótkie trzy lata (do 1948 roku) , odrodzenia się śląskiej humanistyki. W Katowicach powstaje Instytut Śląski wraz z Komisją Etnograficzną, skupiająca miejscowe środowisko tej profesji. Rozwiązanie Instytutu zmusza pracujących tu etnografów do szukania innych możliwości dalszych poczynań naukowych i popularyzatorskich. Toteż dzięki ich staraniom w czerwcu 1949 roku powstaje Śląski Oddział Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego.
Pierwszy okres istnienia tego Oddziału to jest lata 1949-1958 charakteryzował się niezwykle prężnym działaniem: przejęto etnograficzną spuściznę naukową Instytutu, sprecyzowano program działania, w którym jednym z celów było prowadzenie badań terenowych oraz gromadzenie literatury by w przyszłości opracować monografię etnograficzną Górnego Śląska. W tym okresie zorganizowano także dwa ogólnopolskie zjazdy wszystkich członków Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego , w 1952 roku w Katowicach , a w 1958 roku w Cieszynie. Warto przypomnieć iż efektem zjazdu w 1952 roku był wniosek dotyczący utworzenia na terenie Wojewódzkiego Parku Kultury i Wypoczynku w Chorzowie Górnośląskiego Parku Etnograficznego (skansenu).
W kolejnych latach prace członków Towarzystwa skoncentrowały się na przygotowaniu publikacji o charakterze popularyzatorskim takich jak „Zabytki kultury ludowej na Śląsku i w Częstochowskim” (1975 r.), „Twórca ludowy i jego dzieło” (1986 r.), „Śląskie uciechy i zabawy” Zorganizowano także dwa ogólnopolskie zjazdy członków PTL: w 1988 roku w Muzeum Górnośląskim w Bytomiu poświęconemu funkcjom muzealnictwa etnograficznego oraz w 1993 roku w Górnośląskim Parku Etnograficznym w Chorzowie gdzie dyskutowano o edukacyjnej roli muzeów. Obecnie przygotowywana publikacja o której jest mowa na początku to wynik efektywnej pracy członków Śląskiego Oddziału PTL.
